File:Ancinet Kingdoms.PNG

పురాతన రాజ్యాలు
పురాతన రాజ్యాలలో అనేకమంది “హిందూ రాజులు” పూర్వకాలంలో, కాంభోజ దేశం కంపూచియాను పాలించినట్లు చరిత్ర ద్వారా తెలుస్తోంది. చైనా చరిత్ర ప్రకారం ఈ ప్రాంతమంతా హిందూ సంస్కృతే భరత ఖండానికి చెందిన రాజుల పాలనలో ఉండేది. కాళిదాసు ,భర్యృహరి ,వరాహమిహిరుడు ఇక్కడివారే!

షోడశ మహాజనపదాలు మొత్తం 16. వాటిలో 14 మహా జనపదాల్లో రాజరికం, రెండు జనపదాల్లో గణతంత్ర పాలన కొనసాగింది. రాజరిక రాజ్యాలు గంగా, యమున మైదాన ప్రాంతాల్లో కేంద్రీకరింపబడి ఉన్నాయి. అయితే గణతంత్ర రాజ్యాలు పర్వతపాదాల వద్ద ఏర్పటయ్యాయి. పాంచాల, అంగ, వంగ కళింగ కాశ్మీర, కాంభోజ, కాంథార, మగధ, మద్ర నేపాళ, చోళ, గౌళ, మలయాళ, సింహళ, ద్రవిడ, ద్రావిడ, కర్ణాట, విరాట, దాశార్ణవ, బాహ్లిక, శూరసేన, భోజ, బర్బర, కేకయ, కోసల,కౌళిక, కుంతల, సౌరాష్ట్ర, మహారాష్ట్ర,

బౌద్ధ గ్రంథం అంగుత్తర నికాయలో ఈ 16 రాజ్యాల ప్రస్తావన ఉంది.

1.      అంగ: దీని రాజధాని చంపా. బ్రహ్మదత్తుడిని అంతం చేసి బింబిసారుడు ఈ రాజ్యాన్ని ఆక్రమించాడు.

2.      కాశీ: రాజధాని వారణాసి. ఇది వరుణ, ఆసి నదుల సంగమ ప్రాంతం.

3.      కోసల: దీని తొలి రాజధాని అయోధ్య. మలి రాజధాని శ్రావస్తి. ఈ రాజులు కాశీని ఆక్రమించారు. రాజ్యం చివరికి మగధలో విలీనమైంది.

4.      వజ్జీ: రాజధాని వైశాలి. ఇది 8 గణ రాజ్యాలతో కూడిన సమాఖ్య. వైశాలి రాజు చేతకుని కుమార్తె చెల్లనను బింబిసారుడు వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ రాజ్యాన్ని చివరికి అజాతశత్రువు అంతం చేశాడు.

5.      మల్ల: దీని రాజధానులు కుశినార, పావ. కుశినారలో బుద్ధుడు నిర్యాణం చెందాడు. పావలో మహావీరుడు మరణించాడు. ఈ గణ రాజ్యం బుద్ధున్ని బాగా ఆదరించింది. బుద్ధుని శిష్యులు ఆనందుడు, ఉపాలి మొదలైన వారు ఈ రాజ్యానికి చెందినవారే. పావలో సాంతాగార అనే శాసన సభ ఉండేది.

6.      చేది: రాజధాని సుక్తిమతి, ప్రస్తుతం ఉత్తరప్రదేశ్‌లో ఉంది.

7.      వత్స: దీని రాజధాని కౌశాంబి, దీని రాజు ఉదయనుడు బౌద్ధ మతాన్ని ఆదరించాడు. హర్షుని ప్రియదర్శిక, రత్నావళితోపాటు అనేక కథల్లో ఇతడు నాయకుడు. అవంతిరాజు పలాక ఈ రాజ్యాన్ని ఆక్రమించాడు.

8.      పాంచాల: దీని రాజధానులు అహిచ్ఛత్ర, కంపిల్య.

9.      శౌరసేన: దీని రాజధాని మధుర. గ్రీకు రచనల్లో ఈ రాజ్యాన్ని శౌరసేనాయ్‌గా, రాజధాని మేధోరాగా ప్రస్తావించారు.

10.  మత్స్య: దీని రాజధాని విరాటనగరం. ఈ రాజ్యమూ మగధలో కలిసిపోయింది.

11.  కురు: రాజధాని ఇంద్రప్రస్థ. ఆధునిక ఢిల్లీ పరిసరాల్లోని నగరం. రెండో రాజధాని హస్తినాపూర్

12.  అస్సక/అస్మక: రాజధాని పొదన లేదా పొటన. ఇదే నేటి బోధన్. ఇది షోడష మహాజనపదాల్లోని ఏకైక దక్షిణాది రాజ్యం. ఇది ఆంధ్ర, మహారాష్ర్టలకు విస్తరించింది.

13.  అవంతి: రాజధానులు ఉజ్జయినీ, మహిష్మతి. నంది వర్ధనుడిని ఓడించి మగధ రాజు శిశు నాగుడు ఈ రాజ్యాన్ని ఆక్రమించాడు.

14.  గాంధార: రాజధాని తక్షశిల. ఈ రాజ్యాన్ని పర్షియన్లు ఆక్రమించుకున్నారు.

15.  కాంభోజ: రాజధాని రాజాపుర.

16.  మగధ: రాజగృహ (గిరివ్రజ), పాటలీ పుత్ర రాజధానులు.

మగధను పాలించిన రాజవంశాలుక్రీ.పూ. 6వ శతాబ్దం నుంచి క్రీ.పూ. 4వ శతాబ్దం (మౌర్య సామ్రాజ్యం ఏర్పడే) వరకు మగధను మూడు రాజవంశాలు పాలించాయి. వత్స, అవంతి, కోసల, మగధ రాజ్యాలూ విలీనమై మగధ సామ్రాజ్యం అవతరించింది.

7 వ శతాబ్ద పూర్వము  పరామారుల రాజవంశాకి చెందిన ఉపేంద్రుడు ఉజ్జయిని  రాజ్య  స్థాపకుడు. ధారా నగరం రాజధానిగా  పాలించాడు.

భర్తృహరి శతక సాహిత్యం చదవండి.…చదివించండి .... శివకిషెన్ జీ, గ్రంథకర్త